Lot, który przywraca pamięć o polskich lotnikach
Piękna pogoda, historyczny samolot i wyjątkowa misja. Lot Hurricane’a w polskim malowaniu z Duxford do Polski to nie tylko przedsięwzięcie lotnicze, ale przede wszystkim symboliczny powrót do kraju pamięci o polskich lotnikach, którzy podczas II wojny światowej walczyli u boku Brytyjczyków.
O znaczeniu tego wydarzenia, historii samolotu, jego wyjątkowym malowaniu, polskich dywizjonach bombowych oraz o tym, jak sztuka może pomagać w odkrywaniu zapomnianych historii, opowiada Derek Rusling z Polish Heritage Flight.
Symboliczny powrót do Polski
Lot Hurricane G-HURI od początku miał być czymś więcej niż tylko dalekim przelotem trasowym zabytkowego samolotu. Jego głównym celem był symboliczny powrót Hurricane’a do Polski wraz z pamięcią i dziedzictwem polskich lotników. To symboliczny gest wobec Polaków, którzy przybyli do Wielkiej Brytanii na początku II wojny światowej. Wielu z nich nigdy nie miało możliwości powrotu do ojczyzny. Ci, którzy oddali życie podczas wojny, oczywiście nie mogli już wrócić. Jednak również ci, którzy przeżyli, po zakończeniu wojny często nie mieli dokąd wracać. Polska znalazła się pod sowiecką dominacją i komunistycznymi rządami. Zwycięstwo aliantów nie oznaczało więc dla polskich żołnierzy pełnej wolności. Mimo zwycięstwa aliantów wygrali wojnę, ale nie wygrali wolności, podkreśla Rustling. Dlatego ten lot jest ich symbolem. Zabieramy ich pamięć i ich dziedzictwo z powrotem do Polski, ponieważ oni sami nie mogli tego zrobić.
Źródło foto: Polish Heritage Flight
Hurricane nad Polską
Lot ma również znaczenie historyczne z punktu widzenia samego samolotu. Hurricane w obecnej konfiguracji, noszący oznaczenia 302. Dywizjonu, nigdy wcześniej nie wykonywał takiej misji. Samolot brał wprawdzie udział w produkcji filmu poświęconego 303. Dywizjonowi w 2018 roku, jednak obecna podróż ma zupełnie inny charakter.
W obecnym malowaniu 302. Dywizjonu nigdy wcześniej się to nie wydarzyło, wyjaśnia Derek Rusling. Biorąc pod uwagę, na jakim etapie znajduje się nasz projekt, myślę, że może to być prawdopodobnie ostatnia okazja, żeby coś takiego zobaczyć. To właśnie sprawia, że przedsięwzięcie jest dla organizatorów tak wyjątkowe. W Battle of Britain Memorial Flight znajduje się wprawdzie Hurricane w polskim malowaniu, ale nie wiadomo, jak długo będzie on zachowywał tę konfigurację.
Kto wie? – mówi Rusling. Tak więc z pewnością jest to bardzo wyjątkowa i cenna podróż.
Źródło foto: Polish Heritage Flight
Prywatny samolot i pomysł na trwałe dziedzictwo
Hurricane wykorzystywany przez Polish Heritage Flight jest własnością Historic Aircraft Collection (HAC). Został zakupiony w 2003 roku od The Fighter Collection w Duxford. Od 2015 roku samolot zaczął pojawiać się w malowaniach związanych z Polskimi Siłami Powietrznymi. Początkowo było to upamiętnienie kolejnej rocznicy Bitwy o Anglię. W 2019 roku powstał natomiast Polish Heritage Flight. Istnieje jednak ważny problem: samolot jest własnością prywatną i również prywatnie finansowane są jego działania. To finansowanie i taka forma własności nie będą trwać wiecznie, zaznacza Rusling. Dlatego jednym z najważniejszych celów Polish Heritage Flight jest stworzenie trwałego dziedzictwa, które przetrwa dłużej niż obecny projekt i jego prywatnych fundatorów. Ważną częścią działalności Polish Heritage Flight, czyli grupy wolontariuszy HAC, którzy zebrali się, żeby stworzyć ten projekt, jest znalezienie sposobu, by pozostawić po nim trwałe dziedzictwo. W pewnym sensie chcielibyśmy zrobić coś podobnego do tego, co Battle of Britain Memorial Flight robi dla Royal Air Force.
Dwa boki samolotu, dwie historie życia polskich lotników
Hurricane przyciąga uwagę nie tylko samą sylwetką. Jego malowanie zostało zaprojektowane tak, aby opowiadać konkretną historię.
Na obu stronach samolotu znajdują się różne oznaczenia. To świadomy zabieg, który pozwala symboliczne przypisać samolot dwóm polskim pilotom związanym z 302. Dywizjonem. Dywizjon ten stacjonował w Duxford podczas Bitwy o Anglię.
Na jednej stronie Hurricane’a znajduje się litera „E”, związana z Tadeuszem Chłopikiem, natomiast na drugiej — litera „D”, przypisana Julianowi Kowalskiemu.
Obaj piloci wystartowali z Duxford 15 września 1940 roku. Zostali poderwani do walki w celu przechwycenia nalotu Luftwaffe. Ich losy potoczyły się jednak zupełnie inaczej.
Tadeusz Chłopik zginął tego dnia. Julian Kowalski przeżył wojnę i po jej zakończeniu osiadł w Wielkiej Brytanii
Kolorystyka samolotu ma opowiadać historię życia i śmierci, które mogą rozstrzygnąć się w mgnieniu oka, mówi Rusling.
Dwa lata przygotowań do lotu
Pomysł przelotu Hurricane’a z Duxford do Polski narodził się około maja 2024 roku.
Wpadliśmy na ten szalony pomysł. Nadal próbujemy ustalić, kto jest za niego odpowiedzialny, żartuje Rusling.
Pierwotnie lot miał odbyć się w sierpniu 2025 roku. Plany trzeba było jednak zmienić z dwóch powodów: zabrakło wystarczającego finansowania, a samolot nie był w pełni sprawny. Ostatecznie misję przesunięto na 2026 rok. Teraz mamy oczywiście finansowanie, a samolot jest sprawny. Tak więc było opóźnienie, ale warto było to zrobić, podkreśla.
Trzy do czterech godzin lotu
Przelot zabytkowym Hurricane’em przez Europę to nie tylko wydarzenie historyczne. To również poważne przedsięwzięcie logistyczne.
Współczesne latanie takim samolotem wymaga między innymi odpowiedniego zapasu paliwa. Okazuje się jednak, że ten konkretny Hurricane ma pod tym względem pewną przewagę. W miejscach, gdzie oryginalnie znajdowałyby się komory broni, zamontowano dodatkowe zbiorniki paliwa. Dzięki temu samolot ma większy zasięg. Dodatkowe zbiorniki pozwalają natomiast na około trzy do czterech godzin lotu. Pilot z pewnością zmęczy się wcześniej niż samolot, żartuje.
Pamiątki zabrane na pokład
Na pokład Hurricane’a trafiły również pamiątki związane z misją. Wśród nich znajdują się specjalne medale, które mają zostać przekazane w Polsce.
Projekt jest wspierany między innymi przez Wisdom Art Prints i Runway 25. Powstały także dwie grafiki przedstawiające samolot z obu stron jego wyjątkowego malowania. Pilot Hurricane’a, Nigel John Willson, podpisał część egzemplarzy. Grafiki mają nie tylko wartość kolekcjonerską, ale również pomagają w finansowaniu całego przedsięwzięcia. W dniu wylotu projekt był sfinansowany w około 88 procentach. To finansowanie pochodzi praktycznie w całości od osób prywatnych, mówi Rusling. Pieniądze pochodziły między innymi ze sprzedaży grafik Wisdom Art Prints, produktów Runway 25 oraz odzieży 909. Wszystko to złożyło się na tę kwotę i sprawiło, że dzisiejszy lot mógł się odbyć. Rusling podkreśla również znaczenie osób i firm, które wspierały projekt.
Polacy latali nie tylko na myśliwcach
W rozmowie pojawia się również temat, który wciąż jest stosunkowo mało znany: udział Polaków w działaniach lotnictwa bombowego.
Dla wielu osób pierwszym skojarzeniem z polskimi lotnikami podczas II wojny światowej pozostaje 303. Dywizjon i Bitwa o Anglię. Ogromną rolę odegrał w tym również film Bitwa o Anglię, który dla kolejnych pokoleń stał się punktem wejścia do historii polskich lotników. Jednak polski udział w brytyjskim lotnictwie był znacznie szerszy.
Najważniejsze przesłanie Polish Heritage Flight
Polscy lotnicy nie byli jedynie nazwiskami w książkach, na listach poległych czy na pomnikach. Byli prawdziwymi ludźmi, którzy musieli podejmować dramatyczne decyzje, opuszczać swoje domy i walczyć z dala od ojczyzny. To byli prawdziwi ludzie, którzy musieli zmagać się z ogromnymi trudnościami. Musieli opuścić Polskę i udać się do Francji, a następnie opuścić Francję i przyjechać do Wielkiej Brytanii. Ich wkład był naprawdę niezwykły. Pamięć o tym powinna trwać.
Lot Hurricane’a do Polski jest więc czymś więcej niż pokazem historycznego samolotu. Jest symbolicznym gestem wobec pokolenia polskich lotników, którzy podczas wojny walczyli u boku aliantów, a po jej zakończeniu często nie mogli wrócić do wolnej Polski. Jest również próbą opowiedzenia ich historii kolejnym pokoleniom, poprzez samoloty, sztukę, wydarzenia i bezpośrednie doświadczenie.
Wywiad, który był inspiracją dla naszego artykułu przeprowadził w Duxford Rob Wisdom z Derekiem Ruslingiem z Polish Heritage Flight:
Opracowanie: zasterami.pl
Źródła ilustracji:
